17
9
24
12
4
20
19
18
2
16
15
5
13
23
11
10
1
8
7
22
21
6
14
3
25
modal close image
modal header
modal header

De Pluriel vu Blat 

An der 1. Ronn vun der Schnëssen-App hunn d`Participanten dräi verschidde Variante fir de Pluriel vu Blieder benotzt. Dobäi handelt et sech, wéi beim Bam, ëm eng Variatioun, déi sech op d`Aussprooch vun engem Wuert bezitt. D`Variante si Blieder, Bleeder a Bliädder.

Op der Kaart erkennt een, datt d`Variant Blieder zwar bal iwwerall virkënnt, am Norden awer deelweis och net vertrueden ass. Hei spillt Bleeder déi méi grouss Roll. Bliädder kënnt immens seele vir a beschränkt sech op de Raum Veianen an nach dräi aner Uertspunkten am Norde vum Land. Geet ee vum Norden a Richtung Süden, huelen d`Blieder-Nennungen ëmmer méi zou, woubäi schonn ënnert enger Linn, déi vu Veianen eriwwer op Réiden un der Atert verleeft, bal just nach Blieder ze verzeechne sinn. Kuckt een sech déi méi al Kaart aus dem Luxemburgischer Sprachatlas un, gesäit een, datt sech d`Verbreedung vu den Niewevarianten zum Deel verännert huet.

E Grousse Merci un d`Participantë vun eisem éischte Schnëssen-Workshop, déi dës Daten ausgewäert hunn.

modal header
modal header

De Pluriel vu Schëld

Léiwer en -d oder en -t?
Haut verstoppt sech hannert der Dier d`Auswäertung vum Pluriel vu Schëld.  Bei dësem Diagramm gesi mir eng Trap, déi weist, wéi de Pluriel sech nom Alter vun de Spriecher opdeelt . Bei där héchster Stuf, 65+, erkennt een datt Schëlter a Schëlder sech nach bal ausgläichen, mat liichtem Iwwergewiicht vu Schëlder. Dëse Fakt wäert sech weider ausbreeden, wat ee méi wäit a Richtung vun deene Jonke geet, bei deene ronn 90% d`Variant Schëlder benotzen. Soumat léisst sech déi kloer Tendenz erkennen, d`Variant Schëlter opzeginn an de Pluriel mat engem -d, geschwat a geschriwwen, ze bilden.

E Grousse Merci un d`Participantë vun eisem éischte Schnëssen-Workshop, déi dës Daten ausgewäert hunn.

modal header

De Pluriel vun Tirang

Och den Tirang huet méi wéi ee Pluriel – insgesamt sinn et der 4. Dobäi ass Tiräng mat ronn 78% déi heefegste Variant. Tirangen gouf vun 18% vun de Participantë gesot, woubäi Tirängen, also eng Kombinatioun aus den zwee scho genannte Plurielle mat 2% an d´lexikalesch Variant mat en-Pluriel, Tiroiren, mat 1% beluecht sinn. Ënner \“Aner\“ falen hei seelen Nennunge wéi Schubladen oder Auszug.

 

Hei lount sech och erëm e Bléck op d´Verdeelung no Alter. Generell kann ee soen, datt eeler Leit éischter Tirangen soen, an datt dës Variant ofhëlt. Spiecher*inne bis 24 benotzen Tirangen däitlech manner dacks, woubäi méi Tirängen virkommen. Dës Mëschform schéngt iwwregens eng éischter jonk Variant ze sinn. Ob se weider ausgebaut gëtt, muss ee sech an e puer Joer nach eng Kéier ukucken.

 

E Grousse Merci un d´Participantë vun eisem éischte Schnëssen-Workshop, déi dës Daten ausgewäert hunn.

modal header

De (Chrëscht-)Bam

Och wann d’Wuert Bam den éischte Moment net immens spannend ausgesäit a kléngt, gesäit dat natierlech op den zweete Bléck ganz anescht aus. Am Ganze konnte mir 3 verschidden Aussprooche vu Bam enregistréieren. 1. Bam, 2. Bɔ:m respektiv Boam an 3. Bom (jo, dës Variant héiert sech genausou u wéi d’Wuert, dat Dir benotzt, fir Är Groussmamm ze ruffen).

Heibäi handelt et sech, wéi een op dëser Kaart gesäit, eendäiteg ëm regional Varianten. Och wa Bam bal iwwerall am Land virkënnt, ass Bom bal ausschliisslech am héijen Norden a Bɔ:m/Boam am Süden, mat enger Tendenz zum Südwesten, beluecht. Wat den Norden an de Süden hei awer ënnerscheet, ass, datt d’Südvariant mat der Variant Bam konkurréiert.

E Grousse Merci un d’Participantë vun eisem éischte Schnëssen-Workshop, déi dës Daten ausgewäert hunn.

modal header

ginn oder gëtt et vill Wiichtelcher?

An der éischter Ronn vun eiser Schnëssen-App hunn d´Participanten ënnert anerem de Saz „Warum gibt es Leute, die Psychologie studieren?“ op Lëtzebuergesch gesot. D´Fro, déi mir eis fir haut gestallt hunn, ass dobäi: Wéi hunn d´Leit den éischten Deel vum Saz iwwersat – mat „firwat gëtt et Leit“ (3. Pers. Sg.) oder „firwat ginn et Leit“ (3. Pers. Pl.)?

De Kéisdiagramm weist, dass a gutt 69% vun den 1173 Opnamen, déi mir heifir ugelauschtert an ausgewäert hunn, ginn an a bal 31% vun de Fäll gëtt gesot gouf. Dozou sief gesot, dass mir déi dialektal Varianten, déi éischter seelen am Norde vum Land virkommen, jeeweils zu ginn (z.B. gänn) resp. gëtt (jëtt) gezielt hunn.

Wann ee sech den Diagramm mat de verschiddenen Altersgruppen ukuckt, fält op, dass d´Verdeelung bei der eelster Altersgrupp nach bal 50/50 ass, respektiv gëtt liicht méi dacks gesot gouf. Wat d´Leit méi jonk sinn, wat se ëmmer éischter ginn gewielt hunn, soudass dës Variant an de méi jonken Altersgruppe kloer preferéiert gëtt.

E Grousse Merci un d´Participantë vun eisem éischte Schnëssen-Workshop, déi dës Daten ausgewäert hunn.

modal header

De Pluriel vu Bic

De Pluriel vu Bic ass immens variabel. 3/4 vun de Participanten hu Bicker ma awer 21% Bicken respektiv e puer Vereenzelter Bics gesot. Net seelen ass Kugelschreiber awer och mat Füllfierder(en) oder Stëfter iwwersat ginn. Dës Variante sinn hei ënner Aner regruppéiert.

 

Geheit een e Bléck op d´Verdeelung no Alter, gesäit een, dass dësen en Afloss op de Gebrauch vun de Varianten huet. Eeler Leit benotzen éischte d´-en-Form, woubäi déi bei de jonke Leit just nach wéineg virkënnt. Mat ofhuelendem Alter geet d´Zuel vun den er-Pluriellsforme kontinuéierlech an d´Luucht. Den er-Pluriel schéngt hei also lues a lues den en-Pluriel ofzeléisen.

Och den s-Pluriel, och wann en immens seelen ass, ass eng Form, déi exklusiv vu ganz jonke Leit benotzt gëtt.

E Grousse Merci un d´Participantë vun eisem éischte Schnëssen-Workshop, déi dës Daten ausgewäert hunn.

modal header

D´Variante vun net

Den Norden an de Rescht.
Op Kleeserchersdag beschäftege mir eis mat deene jeeweilege Variante vun net. Wéi d´Kaart ënnersträicht, ass d´net-Form däitlech verbreet, ze erkennen dorun, datt am Zentrum, am Süden an am Oste quasi just déi Variant existéiert (mat wéinegen Ausnamen). Am Weste loosse sech nach nit-Spriecher erkennen, och wann d´Gebitt am Verglach mat der Kaart aus dem Luxemburgischer Sprachatlas méi kleng ginn ass. De westlechen Deel vum Éislek huet déi bekannt nik– resp. nék-Forme behalen. D´Verbreedung vun dëse Formen ass (am Verglach zu där am LSA) nach ëmmer ganz ähnlech, och wa sech an eise Schnëssen-Daten eng Partie net-Beleeger an d´nik/nék-Gebitt ënnergemëscht hunn.

E Grousse Merci un d´Participantë vun eisem éischte Schnëssen-Workshop, déi dës Daten ausgewäert hunn.

modal header

D`Variante vun Hallschent

Bei Hallschent konnten dräi Variante festgemaach ginn: Hallschent, Hallschecht an Hällschent, woubäi déi éischt kloer d`Haaptvariant ass.

 

Bei der Verdeelung nom Alter weist sech, datt Hallschent vun eeleren op méi jonk Spriecher*innen ëmmer méi ofhëlt, och wann d\\\’Variatioun och schonn an der zweethéchster Alterskategorie net méi immens grouss ass.

Hällschent kënnt a bal all Altersgrupp vir, allerdéngs a ganz gerénger Unzuel. Dëst kann een als e Beispill vum Ausgläich vu Variante verstoen. Ëmmerhin gëtt et bei der jéngster Generatioun esou gutt wéi guer keng Variatioun méi. Dat ënnerscheet dës Variatioun vu villen aneren, déi mer bis elo gesinn hunn.

E Grousse Merci un d`Participantë vun eisem éischte Schnëssen-Workshop, déi dës Daten ausgewäert hunn.